stabilizator
Stabilizatori su "namjerno dodani aditivi" koji se koriste za zaštitu polimera od utjecaja okoline (toplota, UV svjetlo, itd.). Dodaju se u plastiku kako bi zaštitili polimer od termičke (termičke), UV i mehaničke degradacije tokom obrade i upotrebe. Djeluju kao antioksidansi, toplinski (termalni) i svjetlo/svjetlo (UV) stabilizatori, usporivači plamena/usporivači plamena i hvatači kisika. Za PVC je temperatura termičke razgradnje bliska temperaturi procesa, pa je upotreba odgovarajućih stabilizatora toplote tokom i nakon njegove obrade neophodna.
Neki stabilizatori mogu sadržavati određene teške metale ili njihove ione (npr. stabilizatori za PVC prozorske profile i cijevi su uglavnom na bazi olova ili jedinjenja barija, kadmija ili cinka, osim toga organsko-nikl jedinjenja se koriste posebno za UV stabilizaciju), što može uzrokovati opasnost po zdravlje.
Glavni toplinski stabilizatori dostupni za PVC su:
•
Jedinjenja olova (uglavnom bazični olovni sulfat i olovo stearat). Svi oblici olova su izuzetno toksični za ljude zbog svojih kumulativnih efekata. Istraživanja su pokazala da olovo može uzrokovati oštećenje mozga, teškoće u učenju, visok krvni tlak, pa čak i pobačaj. Izloženost vodi kontaminiranoj olovom posebno je široko rasprostranjen problem sa značajnim zdravstvenim rizicima. Kada se proguta kroz gastrointestinalni trakt, olovo se može akumulirati u organima i kostima, što na kraju dovodi do raznih bolesti u rasponu od anemije do neurološke degeneracije (Godwin, 2001). SZO preporučuje nivo olova od 10 ug/l u vodi za piće (WHO, 2006).
•
Organokositarska jedinjenja uglavnom uključuju monobutilkalaj (MBT), dibutilkalaj (DBT) i tributilkalaj (TBT). Dodatno, dimetilkosit (DMT), još jedan organokositar otkriven u zalihama vode za domaćinstvo, proizlazi iz stabilizatora koji se koriste u PVC i kloriranim PVC (CPVC) proizvodima (Ehman et al., 2007). Sumnjalo se da organokalajna jedinjenja mogu biti postojana i toksična za centralni nervni i imuni sistem, kao i za jetru (Korgiesen i Rice, 1998). Organokositarska jedinjenja čine oko 9,3 posto evropske potrošnje stabilizatora (CEC, 2000).
•
Kadmijum (Cd) i njegovi složeni sistemi soli. Cd je akumulativni otrov na listi 10 najopasnijih zagađivača Programa Ujedinjenih nacija za životnu sredinu; može uzrokovati oštećenje bubrega i anemiju, a nakon što se apsorbira, može ostati u ljudskom tijelu 30 godina. Udisanje isparenja kadmijum oksida je najveća opasnost, sa mnogim fatalnim posledicama.
•
Antimon (Sb) se koristi u PVC-u za poboljšanje efekta hlora usporenja plamena.
•
Organoklorni su često potrebni za poboljšanje otpornosti plamena i otpornosti na udar PVC-a.
